HADİS-İ ŞERİFLERİN TOHUMDAN MEYVEYE KİTAPLAŞMA YOLCULUĞU

(Hadislerin Geç Kitaplaştırılmasının Hikmeti)

“Hadisler 200–250 yıl sonra ortaya çıktı” iddiası tarihî bir gerçeği birbirine karıştırıyor: Hadislerin ortaya çıkışı ile büyük külliyatlar hâlinde tasnif edilmesi aynı şey değildir.
Geç olan hadislerin varlığı değil, büyük külliyatlar hâlinde tasnifidir.

Kur’an’ın Önceliği ve Hadislerin İlk Dönemi

Hz. Peygamber Aleyhisselam öncelikle Kur’an’ı kalplere ve zihinlere bir bütün olarak yerleştirmeyi amaçladı; çünkü temel oydu.

Yirmi üç yıllık risalet hayatı boyunca hayatın hemen her alanına ilişkin çok sayıda söz söyledi, açıklama yaptı, hüküm verdi ve uygulamada bulundu.

İlk dönemde, Kur’an ayetleriyle karışma ihtimaline karşı hadislerin yazılması konusunda ihtiyatlı davranıldı; ancak Hz. Peygamber Aleyhisselam bazı sahabîlere hadislerini yazmaları için açıkça izin verdi ve böylece hadislerin yazılı kaydı daha onun hayatında başladı.

Fakat hadisler ezberlendi, yaşandı ve uygulanarak sahabe gönlünde kökleşti.

Hadislerin Sahabe Hafızasında Kök Salması

Bu hadislerin birçoğu, toprak altındaki tohumlar gibi yeşereceği zamanı bekliyordu.

Zira sahabenin hafızasında duran, ticaret, miras, aile hukuku veya ibadetlerin ayrıntılarına dair hadisler, ihtiyaç hâsıl oldukça dile getiriliyordu.

Peygamber Aleyhisselâm’ın vefatıyla birlikte vahiy sona ermiş, Kur’an mushaf haline gelmişti. Artık hadislerin tedvin zamanı yaklaşmıştı.

Burada birbirinden ayrılması gereken üç safha vardır: hadislerin yazılması (kitâbet), dağınık yazılı ve sözlü malzemenin sistemli biçimde toplanması (tedvin) ve bu malzemenin konularına veya râvilerine göre kitaplarda düzenlenmesi (tasnif).

Hadislerin büyük külliyatlar hâlinde daha sonraki asırlarda tasnif edilmesi, onların o tarihlerde ortaya çıktığı anlamına gelmez. Yazılı kayıt çok daha erken başlamış, tedvin ve tasnif ise ihtiyaç ve ilmî gelişmeyle aşamalı olarak gerçekleşmiştir.

İhtiyaçlarla Birlikte Hadislerin Filizlenmesi

Çünkü tıpkı ayetlerin farklı olaylar üzerine nâzil olması gibi, hadisler de Müslümanların karşılaştığı meseleler vesilesiyle hafızalardan dile ve hayata dökülüyordu.

Meselâ, bir sahabîye sorulan, “Ticareti nasıl yapalım, faiz nedir?” ya da “Hacda şöyle olursa ne yapmalıyız?” gibi sorular, onların kalbinde duran hadis tohumlarını filizlendiriyor ve hayata taşıyordu.

İslâm Coğrafyası Genişledikçe Hadislerin Yayılması

İslâm’ın geniş coğrafyalara yayılması ve farklı toplumlarla karşılaşılması, hadislerin daha çok dile getirilmesine ve uygulamasına zemin hazırladı.

Şam, Kûfe, Basra ve Medine’de Müslümanların karşılaştığı yeni meseleler, farklı cevapları gerekli kılıyordu.

Meselâ bir sahabî “Resûlullah Aleyhisselamdan işittim” diyerek, bir başkasına ibadet, muamelat veya ahlâka dair hadisleri aktarıyordu. Böylece hadis ağacı, yeni coğrafyalarda filizlenip meyve vermeye devam etti.

Müslümanların yaşadığı her yeni olay, sahabenin hafızasında tohum gibi duran sözlerin yeniden hatırlanmasına, dilden dile aktarılmasına ve hayatın içinde uygulanmasına vesile oldu.

Üç Altın Nesil: Sahabe, Tâbiîn ve Tebeü’t-tâbiîn

Hz. Peygamber Aleyhisselamın, “İnsanların en hayırlıları benim asrımdakiler, sonra onları takip edenler, sonra onları takip edenlerdir” buyurduğu üç nesil —Sahabe, Tâbiîn ve Tebeü’t-tâbiîn—, bu hadislerin açığa çıkıp yaşanmasına ve yayılmasına en büyük vesile oldular.

Bu üç nesil 150-200 yıllık bir zamanı kapsıyordu.

Tedvinden Tasnife: Hadislerin Kitaplaşması

Geç olan hadislerin varlığı değil, büyük külliyatlar hâlinde tasnifidir.

NİHAYET, artık bu hadislerin titiz sened ve metin incelemeleriyle kayda geçirilip kitaplaştırılması zamanı gelmişti.

İşte bu sebeple hadis külliyatının en büyük eserleri, Buhârî ve Müslim gibi muhaddislerin elinde, hicrî ikinci ve üçüncü asırlarda büyük ve sistematik hadis külliyatları hâlinde tasnif edildi.

Tohumdan Meyveye: Hadis Külliyatının Oluşması

Çünkü hadisler önce sahabe kalplerinde filizlendi, tâbiîn neslinde dallandı ve muhaddislerin elinde toplamaya hazır meyveye durdu.

Bu süreç yaşanmadan, hadisler hayatın farklı alanlarında bütün boyutlarıyla açığa çıkmayacak, nesilden nesile aktarılmayacak ve nihayet sistematik külliyatlar hâlinde tasnif edilmeyecekti.

#Hadis #Sünnet #Hadisİlmi #HadislerinYazılması #HadislerinTedvini #HadislerinTasnifi #Sahabe #Tabiin #Buhari #Müslim #KurAnVeSünnet #İslam #Hadisİnkarcılığı

Yorumlar

Yorum Gönder

Bu blogdaki popüler yayınlar

  ATEİZMDE İNANÇ KRİZİ     Bir Gerçek: Algoritmanın İcadı Bir Müslümana Aittir Algoritma kelimesinin kökeni Müslüman âlim el-Hârizmî ’ye (tam adıyla Muhammed bin Mûsâ el-Hârizmî ) dayanır. Bugün Batı dillerinde kullanılan “ algorithm ” kelimesi, onun isminin Latinceleştirilmiş hâli olan Algoritmi / Algorizmi ’den türemiştir. Bu bilgi, ateist kesimde iki farklı tepkiye yol açar: ·         Dürüst olanlarda şaşkınlık, ·         Çoğunlukta ise öfke ve rahatsızlık. Peki bu tepkilerin altında yatan psikolojik ve sosyolojik sebepler nelerdir? 1. Küresel Zihinsel Egemenlik ve Üstünlük Kompleksi Modern bilim anlayışının temelinde şu yaygın yanılgı yatar: “ Bilim Batı’da doğdu ve Batı’nın akılcılığıyla gelişti .” Oysa tarihsel olarak tartışmasız bir gerçek şudur:   İslâm medeniyeti , 8–13. yüzyıllar arasında matematik, astronomi, tıp, felsefe gibi alanlarda kurucu bir rol oy...
Devamı
  FAİZ VE KÂR ORANLARI NEDEN YAKIN GÖRÜNÜR? Faizle kârın oran olarak birbirine yakın çıkmasının sebebi çok basit: Her ikisi de aynı piyasa şartlarında işlem görüyor. Geleneksel Banka: Mevduat faizi %8, kredi faizi %10 ise: Mevduat sahibi → %8 kazanır Kredi alan → %10 öder Katılım Bankası: Katılım bankası kredi vermez; Müşterinin ihtiyacı olan malı peşin alır, Üzerine makul bir kâr koyup vadeli satar, Kârı da önceden ilan ettiği oranlara göre paylaşır. Kâr paylaşımı %80 müşteri – %20 banka olsun. Banka 1000 TL’lik bir ürünü %10 kârla satarsa 100 TL kazanır. Bunun %80’i müşteriye gider → %8 getiri . Medyada “ dağıtılan kâr oranı ” diye gördüğünüz rakam budur. Faizle aynı seviyede görünmesi, mahiyetlerinin aynı olduğu anlamına gelmez ; bu sadece piyasanın doğal dengesi dir. Aynı Sonuç → Aynı Hüküm Demek Değildir Nikahlı bir çiftin de, nikahsız bir çiftin de çocuğu olabilir. Sonuç aynıdır ama hüküm aynı değildir. Nesep sorunu, miras sorunu, hukukî sorun… Hepsi nikâhın olup olm...
Devamı
  GÜNEŞİ KARARTMAK “Sen muazzam, yüce bir ahlak üzeresin.” (Kalem, 4) Evet, O Peygamber Hz. Muhammed (as) Allah’ın en seçkin kulu ve peygamberi. Allah’ın bir insana vereceği bütün güzellikleri, herşeyi verdiği örnek insan. Melek değil ama melek gibi. Beşer ama beşerin zirvesi. Hikmet, iffet ve şecaatte en güzel örnek. Onun her hali en güzel: Konuşması, gülmesi, ağlaması, yatması, kalkması, yemesi, içmesi… Bir insandan sadır olacak her hal ve hareketi… En son ve en büyük Peygamber. Ömrü, ortalama insan ömrü kadar. Fakat O, Nuh Aleyhisselamın 950 yılda yapamadığını yapmış, Süleyman Aleyhisselam’ın ihtişamına tevazu içinde ulaşmış, Eyüp Aleyhisselamın sabrını göstermiş. Bütün peygamberlerin en güzel vasıflarını kendinde toplamış. Bu Peygamber Ashabı tarafından sevilmiş, el üstünde tutulmuş. Sosyal hayatı bütün erkekler, aile hayatı sayısı ona uygun eşleri tarafından her anına kadar izlenmiş, gözlenmiş, konuşmaları kelime kelime yudumlanmış, ezberlenmiş. O hazzı yaşayan her ferd o lezz...
Devamı